Πώς καταλήγει άραγε ένα έργο τέχνης μόνιμα στον δημόσιο χώρο; Αξιοποιώντας το υλικό που συγκέντρωσε στο πλαίσιο της έρευνάς της, η Μαρία Παπανικολάου επιχειρεί, μέσα από την ατομική της έκθεση, να αναδείξει μη ορατές πτυχές της δημόσιας τέχνης. Εστιάζει σε ιστορίες μέσα από τις οποίες «αναβιώνουν» άγνωστα έργα που εγκλωβίστηκαν σε γραφειοκρατικές περιπέτειες, καλλιτεχνικές προτάσεις που βγήκαν δεύτερες σε δημόσιους διαγωνισμούς και δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, λεπτομερείς μελέτες που παρέμειναν σε μακέτες και προπλάσματα, ακόμη και γλυπτά που καταστράφηκαν και μετατράπηκαν σε σκραπ μέσα από ανεξήγητα υπηρεσιακά πρωτόκολλα.
Καθώς η συζήτηση ξεδιπλώνεται, ενεργοποιούνται εικόνες για το πώς θα έμοιαζαν γνώριμες πλατείες, πεζόδρομοι και πάρκα της Αθήνας αν τα πράγματα είχαν πάρει άλλη τροπή. Δεδομένης της στενής σύνδεσης της εγχώριας γλυπτικής σκηνής με τη δημόσια τέχνη, τα μνημεία και τους καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς, μέσα από την έρευνα αναδεικνύονται παράλληλα οι προκλήσεις του πεδίου της γλυπτικής, στο οποίο δραστηριοποιείται και η ίδια. Πώς επηρέασαν οι δυσκολίες αυτές τις γλύπτριες στην Ελλάδα κατά τις προηγούμενες δεκαετίες και ποια υπήρξε η παρουσία τους στις απαιτητικές, χρονοβόρες και πολυέξοδες γραφειοκρατικές διαδικασίες ανάθεσης δημόσιων γλυπτών; Πώς καθορίζουν οι εκάστοτε ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες την «πρωτιά» και πώς θα έμοιαζε η Αθήνα σήμερα αν είχαν ανεγερθεί τα γλυπτά που βγήκαν δεύτερα;
Πέρα από την έννοια του επιλαχόντα, η λέξη «δεύτερο» αποτυπώνει τις ανεκπλήρωτες εκδοχές της δημόσιας τέχνης που μας περιβάλλει, αλλά και ό,τι παραγνωρίζεται ως δευτερεύουσας σημασίας και μένει εκτός της κύριας αφήγησης.
Eικόνα αναφοράς, Δεύτερο, Μαρία Παπανικολάου, 2026
Η Μαρία Παπανικολάου είναι γλύπτρια, ερευνήτρια και διδάσκουσα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Έχει ολοκληρώσει σπουδές στα πεδία της νομικής, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της γλυπτικής. Η έρευνα και η εικαστική της πρακτική, στο πλαίσιο των μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών της, επικεντρώθηκαν στη γλυπτική και τη σχέση της με τον περιβάλλοντα χώρο, στις καλλιτεχνικές πρακτικές στον δημόσιο χώρο και στα δικαιώματα. Στις γλυπτικές της εγκαταστάσεις αντιπροτείνει νέους τρόπους πρόσληψης του φυσικού χώρου που μοιραζόμαστε, ανασύροντας ιστορίες χειραφέτησης, δικαιοσύνης και διεκδίκησης. Πρόσφατα συμμετείχε στην 9η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης (2026). Προηγούμενες εκθέσεις της περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις: Theorimata IV (Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, 2025), Free From What (annexM, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 2023), Still Here Tomorrow (Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, 2019), Athens Adhocracy (Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, 2015), Expanded Senses (Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών, Φρανκφούρτη, 2015), Εκ Νέου: Μια νέα γενιά Ελλήνων καλλιτεχνών(Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Αθήνα, 2013), Zaal 5 (Filmhuis Den Haag, 2008) και Pitch (Expodium, Ουτρέχτη, 2007). Το 2015 τιμήθηκε με το Open Call Prize στην Biennial of Moving Image στη Φρανκφούρτη, ενώ το 2016 έλαβε υποτροφία Fulbright και εργάστηκε για ένα ακαδημαϊκό έτος στη Νέα Υόρκη (2016–2017). Το 2018 βραβεύτηκε από το Πρόγραμμα Υποστήριξης Καλλιτεχνών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) της ARTWORKS και το 2026 επιλέχθηκε ως Grantee του οργανισμού. Το 2008 επιλέχθηκε στο Huygens Scholarship Program για διεθνείς καλλιτέχνες στην Ολλανδία.